Uwaga na umowy o rejs i czarter jachtu!

Zbliżający się okres wakacji jest okresem w którym szczególnie często decydujemy się wybrać w rejs lub wyczarterować jacht. Zanim jednak przystąpimy do wymarzonego wypoczynku pod żaglami, musimy przebrnąć przez formalności w firmie w której zakupiliśmy rejs lub czarter jachtu. Postanowiliśmy przyjrzeć się umowom, które musi podpisać potencjalny klient. W tym celu, poprosiliśmy osoby zaprzyjaźnione z naszą redakcją o kopie umów zawartych z polskimi organizatorami wypoczynku pod żaglami. W wyniku naszej mini kontroli, znaleźliśmy wiele zapisów, które nie tylko są niekorzystne dla klienta ale są także sprzeczne z prawem.

Zapisy o których mówimy, zostały już wskazane przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w raporcie z 2005 roku, z kontroli wzorów umów stosowanych przez organizatorów turystyki. Nasz artykuł postanowiliśmy oprzeć w dużej mierze na wyżej wymienionym raporcie, wskazując najczęstsze nieprawidłowości w umowach o rejs i czarter jachtu.

Nieprawidłowości związane z ceną.
Cena imprezy turystycznej ma charakter jednolitego ryczałtowego wynagrodzenia i obejmuje koszty świadczeń podanych w programie, opłaty skarbowe, opłaty manipulacyjne, wizowe, wynagrodzenie pilota, przewodników, składki ubezpieczenia kosztów leczenia i następstw nieszczęśliwych wypadków oraz marżę biura. Klient ma prawo sądzić, że obejmuje ona wszystkie opłaty związane z wycieczką. Jeżeli jest inaczej, biuro podróży jest obowiązane wyraźnie to określić.

Cena podana w ofercie wiąże biuro podróży (art. 66 kodeksu cywilnego) i nie może być zmieniona z chwilą, gdy klient ofertę przyjął. Ustawa o usługach turystycznych w art. 17 stanowi, że cena ustalona w umowie nie może być podwyższona chyba, że umowa wyraźnie przewiduje możliwość podwyższenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wpływ na podwyższenie ceny jednej z następujących okoliczności: wzrostu kosztów transportu, wzrostu opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, wzrostu kursów walut. Art. 17 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że w okresie 20 dni przed datą wyjazdu cena ustalona w umowie nie może być podwyższona.

Niestety, w zbadanych warunkach uczestnictwa organizatorzy skracali ustawowy 20-dniowy termin, co stanowi naruszenie ustawy o usługach turystycznych. Tego rodzaju naruszeniem jest postanowienie w brzmieniu:

"Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny oferowanej imprezy w przypadkach, gdy zaistnieją następujące okoliczności: wzrost przeliczników kursów walutowych ponad wart ości określone w ofercie, wzrostu cen paliwa, stawek podatku VAT, wprowadzenie na terenie kraju lub za granicą dodatkowych opłat drogowych. Wzmiankowany wzrost ceny nie może być większy niż rzeczywisty wzrost kosztów organizatora. Tego rodzaju zmiana cen nie stanowi zmiany warunków umowy. Wzrost cen może zostać wprowadzony nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem realizacji umowy. Uczestnik jest zobowiązany do uregulowania należności jeszcze przed rozpoczęciem realizacji zlecenia pod rygorem skreślenia z listy uczestników".

Ponadto zakwestionowano postanowienia w brzmieniu:
"Wzrost ceny imprezy do 10% nie powoduje zmiany warunków imprezy".

Treść ww. postanowienia przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy, co stanowi niedozwoloną klauzulę umowną, o której mowa w art. 3853 pkt 20 kodeksu cywilnego. Przepis ten za niedozwolone postanowienie umowne uznaje takie, które przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy.

Ponadto kwestionowany zapis narusza art. 14 ust. 5 i 6 ustawy o usługach turystycznych w związku z art. 17 ustawy o usługach turystycznych, które dają konsumentowi prawo do odstąpienia od umowy w przypadku zmiany zasadniczych warunków umowy (takim warunkiem niewątpliwie jest cena), bez żadnych konsekwencji niezależnie od wysokości podwyżki. Chociaż ustawa o usługach turystycznych w art. 12 ust 1 pkt 1 nakłada na organizatora obowiązek wskazania ceny imprezy lub usługi turystycznej albo sposób jej ustalenia, bardzo często ceny wyrażone w walucie obcej nie zawierają informacji o cenie tej imprezy w polskich złotych oraz informacji o kursie, według którego jest przeliczana waluta obca.

"Ceny wyszczególnione w materiałach reklamowych są cenami stałymi, jednakże (…) zastrzega sobie możliwość zmiany ceny w wyjątkowych sytuacjach, takich jak: (…) nieprzewidywalnych działań kontrahentów krajowych i zagranicznych".

Niedozwolone postanowienie umowne przewidując możliwość podwyższenia ceny z powodu nieprzewidywalnych działań kontrahentów krajowych i zagranicznych uzależnia w istocie spełnienie świadczenia (w kształcie umówionym) od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta (biuro podróży odpowiada bowiem jak za własne działania za działania osób, za pomocą których wykonuje zobowiązanie – art. 474 kc). Zapis ten wykracza również poza zakres możliwych okoliczności uzasadniających wzrost ceny, wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych.

Wyłączenie odpowiedzialności organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi

Ustawa o usługach turystycznych w art. 11a wymienia tylko trzy przypadki, które powodują wyłączenie odpowiedzialności organizatora z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Są to działania spowodowane działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań, lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo siłą wyższą. Przeprowadzona kontrola wykazała, że postanowienia w umowach organizatorów mające na celu ograniczenie lub wyłączenie tej odpowiedzialności stanowią znaczną część w szeregu zakwestionowanych postanowień. Jako standardowe można wskazać następujące:

"Klientowi nie przysługuje prawo do odstąpienia od Umowy oraz jakiegokolwiek roszczenia, jeżeli zachodzi niemożliwość spełnienia świadczenia zgodnie z Umową; dotyczy to w szczególności przesunięć w czasie podróży nie większym niż 24h, zmian ceny poniżej 10% przy czym akceptacja zmian wymaga formy pisemnej".

"Organizator nie odpowiada za niedogodności zaistniałe w trakcie realizacji imprezy oraz za niemożność realizacji imprezy wynikłe z przyczyn od niego niezależnych np. warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działanie innych okoliczności siły wyższej lub leżących po stronie Uczestnika. Nie mogą być przedmiotem roszczeń znane Uczestnikowi przed rozpoczęciem imprezy okoliczności powodujące utrudnienia lub niewygody wynikające ze szczególnych okoliczności, specyfiki kraju wyjazdu lub programu imprezy".

Postanowienie powyższe spełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej w rozumieniu art. 3853 pkt 2 kodeksu cywilnego. Postanowienie to pozostaje w sprzeczności z art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych, który wskazuje tylko dwa przypadki, w których konsument nie może dochodzić odszkodowania za niewykonanie umowy, to jest: w przypadku zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników niż liczba minimalna określona w umowie, a organizator powiadomił o tym klienta na piśmie w uzgodnionym terminie, oraz z powodu siły wyższej.

Klient rezygnuje z umowy

Uczestnik ma prawo zrezygnować z imprezy turystycznej (odstąpić od umowy) w każdej chwili, zarówno przed rozpoczęciem podroży, jak i w jej trakcie. Jeżeli nastąpiło to z powodu okoliczności leżących po stronie biura podróży (np. zmiana istotnych warunków umowy, jak cena, termin, miejsce pobytu i standardu zakwaterowania, środka transportu, trasa wycieczki, program), konsumentowi należy się zwrot pełnej wpłaconej ceny bez żadnych potrąceń. Ponadto, w sytuacji niedopełnienia przez organizatora obowiązków informacyjnych lub innych naruszeń (np. niezawiadomienie uczestnika o konieczności dokonania szczepień ochronnych wymaganych do wjazdu do danego kraju, mylna informacja o terminie wyjazdu środka transportu, na skutek czego uczestnik przybywa za późno na miejsce zbiórki, niedokonanie przez pracownika biura rezerwacji miejsc w samolocie), uczestnik także może żądać odszkodowania za poniesione szkody.

Problem pojawia się w sytuacji, gdy konsument odstępuje od umowy z powodu okoliczności leżących po jego stronie. Niezależnie od tego czy są to okoliczności zawinione przez konsumenta, czy też nie, jest on zobowiązany do zapłaty umówionego wynagrodzenia. Z reguły biura podróży zastrzegają potrącenia z dokonanych wpłat za wycieczkę. Wysokość potrąceń zależy od terminu rezygnacji z wycieczki. Jest to rodzaj kary umownej, zastrzeżonej na wypadek niewykonania zobowiązania przez uczestnika. Kwestionowane postanowienia o tym charakterze są sformułowane poprzez postanowienia typu:

"W przypadku rezygnacji Klienta, Biuro potrąca:
– 20% całkowitej ceny imprezy jeżeli rezygnacja nastąpiła nie później niż 30 dni przed planowanym wyjazdem,
– 50% całościowych kosztów imprezy w przypadku złożenia rezygnacji w terminie 29 dni i krótszym, lecz nie później niż 10 dni przed terminem rozpoczęcia imprezy,
– 80% całkowitej ceny imprezy w przypadku rezygnacji w terminie krótszym niż 10 dni od daty rozpoczęcia imprezy lecz nie później niż 4 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia imprezy,
– 100% całościowych kosztów imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie krótszym niż 4 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia imprezy, lub gdy Klient nie zgłosił się na wyjazd lub w miejscu imprezy."

"Brak wpłat w określonym terminie stanowi podstawę do rozwiązania umowy przez biuro, które może wpłatę zaliczki zatrzymać na poczet pokrycia kosztów dokonanej rezerwacji u kontrahenta".

Treść ww. postanowień narusza interes ekonomiczny konsumenta umożliwiając ryczałtowe rozliczenie kosztów odstąpienia, niezależne od faktycznie poniesionych przez organizatora kosztów. Tego rodzaju postanowienie umożliwia organizatorowi turystyki potrącanie kwot, które przewyższają faktycznie poniesione przez organizatora koszty imprezy turystycznej, co stanowi niedozwoloną klauzulę umowną określoną w art. 3853 pkt 12 i pkt 17 kodeksu cywilnego.

Art. 3853 pkt 12 kc – wyłączenie obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania.

Art. 3853 pkt 17 kc – nałożenie na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego. Co prawda, ustawa o usługach turystycznych przewiduje ubezpieczenie od kosztów rezygnacji lub przerwania uczestnictwa w imprezie turystycznej, jednakże warunki tego ubezpieczenia na ogół nie są zbyt korzystne, gdyż zawierają liczne ograniczenia oraz zwrot tylko części poniesionych kosztów, a jednocześnie pociągają za sobą dodatkowe koszty konsumenta.

Biura oferujące turystykę żeglarską również ponoszą odpowiedzialność za podwykonawców

W prawie polskim zasada odpowiedzialności kontraktowej za osoby trzecie wynika z art. 474 kodeksu cywilnego. Przepis stanowi: „dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania lub zaniechania osób, z których pomocą zobowiązania wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza”. Zasada odpowiedzialności kontraktowej za osoby trzecie jest słuszna z dwóch powodów. Po pierwsze, wierzyciel-uczestnik wycieczki zwykle nie ma najmniejszego wpływu na dobór tych osób, nie zna ich ani nie zna ich staranności. Zawiera umowę z zaufaniu do swojego kontrahenta i sądzi, że ten je należycie wykona. Dla konsumenta nie ma znaczenia fakt, czy biuro podróży wykona umowę samodzielnie, czy posłuży się osobami trzecimi. Wykonanie świadczeń przez osoby trzecie nie może wpłynąć na pogorszenie sytuacji wierzyciela (uczestnika wycieczki). A więc niedopuszczalne jest zasłanianie się przez biuro podróży faktem, że powierzyło ono wykonanie świadczenia innym osobom. Klient nie wchodzi w żadne stosunki umowne z osobami trzecimi i najczęściej jest pozbawiony możliwości faktycznego dochodzenia szkody za granicą. Również ustawa o usługach turystycznych nie wyłącza odpowiedzialności osób trzecich uczestniczących w wykonywaniu umowy o imprezę turystyczną.

W artykule nie wskazywaliśmy konkretnych firm żeglarskich, których umowy naruszają interesy potencjalnych klientów gdyż nie było to ani celem tego artykułu, ani nie należy to do naszych kompetencji. Chcieliśmy wskazać potencjalnym klientom agencji żeglarskich na co powinni zwrócić szczególną uwagę. Dodajmy także, że nie wszystkie umowy zawierały wyżej wymienione błędy.